Zadbany i utrzymany w czystości pojazd dodaje urody całemu zaprzęgowi. Czyszcząc regularnie wszystkie elementy pojazdu można w porę wykryć miejsca uszkodzone, w których naprawa jest konieczna dla bezpiecznego użytkowania.
Żwir, błoto i piasek należy usuwać wodą. Elementy skórzane czyści się wilgotną gąbką z mydłem do czyszczenia siodeł, a po wysuszeniu zabezpiecza woskiem do skór, który zapobiega pękaniu. Tapicerkę z tkaniny najlepiej odkurzać odkurzaczem i gąbką z łagodnym płynem do mycia. Politurę poleruje się miękką szmatką ,tak aby nie pozostawić rys na powierzchni.
W pojazdach tradycyjnych, w miarę potrzeby, należy uzupełniać smar w piastach. Aby to zrobić należy ściągnąć dekielek w kole na zewnętrznej stronie piasty. Należy także kontrolować smarowanie na mechanizmie sworzniowym, odpowiedzialnym za skręt przedniej osi -tak zwanym piątym kole.Zużycie klocka hamulcowego także powinno podlegać ocenie.
W pojazdach sportowych, nowoczesnych gdzie koła są na łożyskach, nie ma potrzeby dodatkowego smarowania. W hamulcach hydraulicznych kontrolować trzeba poziom płynu hamulcowego i stan przewodów.
Ważny jest także przegląd kół. Oprócz stanu zużycia ogumienia sprawdza się też czy wszystkie koła kręcą się swobodnie. Aby to zrobić trzeba odpowiednio unieść pojazd i sprawdzać ruchomość każdego koła z osobna zakręcając nim mocno.
Elementy podwozia stalowe jak i drewniane powinny być regularnie sprawdzane. Ważne jest aby wcześnie wykryć rysy lub pęknięcia ,bo osłabione elementy mogą nagle złamać się podczas jazdy. Resory pęknięte nie nadają się do użytkowania. Sprawdza się także stan śrub i ich prawidłowe dokręcenie.
Pojazd konny powinien być przechowywany w pomieszczeniu zadaszonym, zamkniętym. W miejscu przechowywania musi być suchy klimat aby pojazd nie był narażony na korozję lub butwienie drewnianych części. Należy zabezpieczyć nadwozie przeciwko zagnieżdżeniu się owadów żywiących się drewnem a także moli niszczących tkaniny i pakuły. Również gryzonie mogą wyrządzać szkody w nadwoziu. Koła nie powinny stać bezpośrednio na gruncie tylko na posadzce. Jeśli bryczka posiada koła pompowane i przechowuje się ją nie użytkując przez kilka miesięcy, trzeba co jakiś czas przekręcać koła aby opona nie parciała w miejscu stykającym się z podłożem.
poniedziałek, 15 kwietnia 2013
sobota, 6 kwietnia 2013
Wybór i zakup odpowiedniego pojazdu.
Wybór odpowiedniego pojazdu uzależniony jest głównie od tego, do jakich celów ma służyć. Różne typy pojazdów charakteryzują się odmienną budową, która czyni je bardziej przydatnymi do konkretnego rodzaju użytkowania. Zatem inne właściwości są wymagane dla pojazdu służącego do rekreacyjnych przejażdżek, inne dla pojazdu do transportu osób lub towarów, jeszcze inne dla bryczki do celów rywalizacji sportowej.
Zakup pojazdu, który ma spełniać oczekiwania musi być dokładnie przemyślany. Należy przede wszystkim upewnić się czy jest on solidny, bezpieczny, stabilny, odpowiednio łatwy w manewrowaniu i dopasowany do konia, który ma być użytkowany w tym pojeździe. Pojazdem dwukołowym łatwiej jest wykonywać wszelkie manewry dlatego najlepiej nadaje się on dla osoby zaczynającej naukę powożenia.
Konstrukcja nadwozia musi być właściwie wyważona i powinna zapewniać przestrzeń odpowiednią dla swobody ruchów powożącego i pasażerów. Powożący powinien siedzieć na tyle wysoko aby jego głowa znajdowała się wyżej niż zad konia ,co zapewni widoczność niezbędną do kierowania zaprzęgiem.
Koła szprychowe, metalowe czy też drewniane muszą mieć na zewnętrznych obręczach tzw. obwody z twardej gumy, dzięki którym obręcze nie hałasują na drodze i nie zużywają się. Obwody gumowe zużywają się po około roku regularnej jazdy.
Koła szprychowe z pompowanymi oponami starczają na dłużej, jednak przy zużytym bieżniku łatwo mogą ulec przebiciu.
Koła samochodowe są nieodpowiednie dla bryczek konnych. Stawiają duży opór i bardzo psują wygląd zaprzęgu.
Koń powinien być dopasowany do bryczki odpowiednio pod względem wzrostu, długości tułowia i siły uciągu. Orczyk w bryczce powinien znajdować się na wysokości uniemożliwiającej koniowi przełożenie nogi przez pasy pociągowe. Zatem orczyk powinien być zawieszony na poziomie jednej dłoni powyżej stawu skokowego konia ale nie wyżej niż na 3/4 wysokości konia w kłębie. Dyszel lub dyszelki powinny być zamocowane mniej więcej na tej samej wysokości co orczyk lub nieco wyżej. Dyszel na parę koni powinien być odpowiednio długi. Uwzględniając długość tułowia koni i zapas miejsca na długi krok między zadnimi nogami a orczykiem, dyszel powinien kończyć się równo z pyskami koni na wysokości dłoni powyżej stawu łokciowego. Dyszelki na jednego konia także powinny być odpowiednio długie dla zapewnienia swobodnego kroku. Dyszelki proste powinny kończyć się w okolicy barku konia, zaś dyszelki profilowane lub z kabłąkami powinny sięgać kabłąkiem do kandekla. Szerokość między dyszelkami powinna zapewniać tyle przestrzeni aby w ruchu nie dotykały one boków konia, natomiast w miejscu gdzie kabłąki nachylają się do kandekla powinno być po obu stronach kilka centymetrów luzu między kandeklem a kabłąkiem. O doborze masy pojazdu do siły uciągu konia dowiesz się z rozdziału Wyjazdy bryczką i poruszanie się po drogach publicznych.
Kupując pojazd od znanego producenta ma się pewność co do sprawności technicznej pojazdu objętego gwarancją i serwisem w razie uszkodzenia. Kupując pojazd z drugiej ręki należy zwrócić szczególną uwagę na jego sprawność techniczną, sprawdzając dokładnie stan każdego elementu. Decydując się na pojazd po okazyjnej cenie lub wymagający renowacji należy pamiętać ,że doprowadzenie go do stanu zapewniającego odpowiednią sprawność i bezpieczeństwo wymaga fachowej wiedzy oraz wymiany niektórych części, co niesie za sobą dodatkowe koszty. Trzeba mieć na uwadze to, że w pojeździe konnym pasażerowie nie są przypinani pasami, nie obowiązuje ich przymus zakładania kasku i nie istnieją żadne przepisy dotyczące przeglądu technicznego pojazdu konnego. To oczywiście ułatwia życie właścicielom pojazdów konnych ale jednocześnie nakłada na nich odpowiedzialność za sprawność techniczną pojazdu, a co się z tym wiąże, bezpieczeństwo pasażerów, konia i otoczenia.
Wybierając pojazd u producenta należy się upewnić co do jakości produktów, ilości lat utrzymywania się na rynku i pozycji zajmowanej wśród producentów bryczek. Praktycznie każdy może założyć firmę produkującą pojazdy konne ponieważ nie istnieją żadne specjalne przepisy i wymogi co do odpowiednich kompetencji, dlatego trzeba uważać aby za cenę odpowiednią dla nowego pojazdu nie kupić bubla bez możliwości zwrotu.
Zakup pojazdu, który ma spełniać oczekiwania musi być dokładnie przemyślany. Należy przede wszystkim upewnić się czy jest on solidny, bezpieczny, stabilny, odpowiednio łatwy w manewrowaniu i dopasowany do konia, który ma być użytkowany w tym pojeździe. Pojazdem dwukołowym łatwiej jest wykonywać wszelkie manewry dlatego najlepiej nadaje się on dla osoby zaczynającej naukę powożenia.
Konstrukcja nadwozia musi być właściwie wyważona i powinna zapewniać przestrzeń odpowiednią dla swobody ruchów powożącego i pasażerów. Powożący powinien siedzieć na tyle wysoko aby jego głowa znajdowała się wyżej niż zad konia ,co zapewni widoczność niezbędną do kierowania zaprzęgiem.
Koła szprychowe, metalowe czy też drewniane muszą mieć na zewnętrznych obręczach tzw. obwody z twardej gumy, dzięki którym obręcze nie hałasują na drodze i nie zużywają się. Obwody gumowe zużywają się po około roku regularnej jazdy.
Koła szprychowe z pompowanymi oponami starczają na dłużej, jednak przy zużytym bieżniku łatwo mogą ulec przebiciu.
Koła samochodowe są nieodpowiednie dla bryczek konnych. Stawiają duży opór i bardzo psują wygląd zaprzęgu.
Koń powinien być dopasowany do bryczki odpowiednio pod względem wzrostu, długości tułowia i siły uciągu. Orczyk w bryczce powinien znajdować się na wysokości uniemożliwiającej koniowi przełożenie nogi przez pasy pociągowe. Zatem orczyk powinien być zawieszony na poziomie jednej dłoni powyżej stawu skokowego konia ale nie wyżej niż na 3/4 wysokości konia w kłębie. Dyszel lub dyszelki powinny być zamocowane mniej więcej na tej samej wysokości co orczyk lub nieco wyżej. Dyszel na parę koni powinien być odpowiednio długi. Uwzględniając długość tułowia koni i zapas miejsca na długi krok między zadnimi nogami a orczykiem, dyszel powinien kończyć się równo z pyskami koni na wysokości dłoni powyżej stawu łokciowego. Dyszelki na jednego konia także powinny być odpowiednio długie dla zapewnienia swobodnego kroku. Dyszelki proste powinny kończyć się w okolicy barku konia, zaś dyszelki profilowane lub z kabłąkami powinny sięgać kabłąkiem do kandekla. Szerokość między dyszelkami powinna zapewniać tyle przestrzeni aby w ruchu nie dotykały one boków konia, natomiast w miejscu gdzie kabłąki nachylają się do kandekla powinno być po obu stronach kilka centymetrów luzu między kandeklem a kabłąkiem. O doborze masy pojazdu do siły uciągu konia dowiesz się z rozdziału Wyjazdy bryczką i poruszanie się po drogach publicznych.
Kupując pojazd od znanego producenta ma się pewność co do sprawności technicznej pojazdu objętego gwarancją i serwisem w razie uszkodzenia. Kupując pojazd z drugiej ręki należy zwrócić szczególną uwagę na jego sprawność techniczną, sprawdzając dokładnie stan każdego elementu. Decydując się na pojazd po okazyjnej cenie lub wymagający renowacji należy pamiętać ,że doprowadzenie go do stanu zapewniającego odpowiednią sprawność i bezpieczeństwo wymaga fachowej wiedzy oraz wymiany niektórych części, co niesie za sobą dodatkowe koszty. Trzeba mieć na uwadze to, że w pojeździe konnym pasażerowie nie są przypinani pasami, nie obowiązuje ich przymus zakładania kasku i nie istnieją żadne przepisy dotyczące przeglądu technicznego pojazdu konnego. To oczywiście ułatwia życie właścicielom pojazdów konnych ale jednocześnie nakłada na nich odpowiedzialność za sprawność techniczną pojazdu, a co się z tym wiąże, bezpieczeństwo pasażerów, konia i otoczenia.
Wybierając pojazd u producenta należy się upewnić co do jakości produktów, ilości lat utrzymywania się na rynku i pozycji zajmowanej wśród producentów bryczek. Praktycznie każdy może założyć firmę produkującą pojazdy konne ponieważ nie istnieją żadne specjalne przepisy i wymogi co do odpowiednich kompetencji, dlatego trzeba uważać aby za cenę odpowiednią dla nowego pojazdu nie kupić bubla bez możliwości zwrotu.
piątek, 5 kwietnia 2013
Dwukółka dla konia lub kuca.
Metalowy pojazd dwukołowy nazywany jest dwukółką treningową (ang. Exercise Cart). W Polsce spotkać się można z nazwą " dokart ", jednak jest to potoczne określenie, które powstało raczej od angielskiej nazwy Dog Cart (dwu- lub czterokołowy pojazd ze skrzynią do przewożenia psów lub innych zwierząt ) i ma ono niewiele wspólnego z metalową dwukółką.
Popularna dwukółka metalowa, w odpowiednim rozmiarze ,jest świetnym pojazdem do powożenia kucem jak i koniem. Świetnie nadaje się też dla osoby, która zaczyna swoją przygodę z powożeniem. Dwukółka o odpowiedniej masie jest także dobrym pojazdem do przyuczania koni do pracy w zaprzęgu.
Cena zakupu takiej bryczki jest znacznie niższa od cen innych modeli bryczek. Praktycznie osoba znająca parametry techniczne, posiadająca spawarkę i odpowiednią ilość sprytu jest w stanie skonstruować taki pojazd. Niestety w ogłoszeniach sprzedaży dwukółek można spotkać wiele bubli, w których środek ciężkości jest źle umiejscowiony lub posiadają inne wady konstrukcyjne i wykonane są z nieodpowiednich materiałów. Przed zakupem dwukółki lub zanim zacznie się samodzielną pracę nad taką konstrukcją, należy się dokładnie zapoznać ze szczegółami prawidłowej konstrukcji takiego pojazdu. Trzeba również pamiętać, że aby właściwie skonstruowana dwukółka utrzymywała właściwą równowagę musi być ona odpowiednio dobrana do wzrostu konia, który będzie do niej zaprzęgany.
Podstawowym warunkiem prawidłowego zrównoważenia dwukółki jest umiejscowienie środka ciężkości dokładnie nad osią kół. Szczegółowo opisuję to w rozdziale Pojazd dwukołowy. Wyjątkiem od tej zasady jest konstrukcja Sulky ( bardzo lekki pojazd, używany do wyścigów kłusaków ). W sulce wyścigowej siedzenie powożącego jest przesunięte do tyłu, za oś kół, co jest równoważone przez wyprostowane w przód i uniesione nogi powożącego.
Spotykana często konstrukcja o sztywnym zawieszeniu i sprężynami pod siedzeniem nie jest godna uwagi. Konstrukcję taką można stosować dla małych kucyków ale nie nadaje się ona na przejażdżki po zróżnicowanym terenie. Sprężyny pod siedzeniem nie zapewniają odpowiedniej amortyzacji a raczej powodują wybijanie pasażera w górę na każdym wyboju w drodze.
Dobra profesjonalna dwukółka powinna być stabilna, mieć odpowiednią dla zapewnienia bezpieczeństwa masę i musi być wykonana z odpowiednich ,solidnych materiałów.
Koła. Mocne są koła ze stalowymi szprychami ale równie dobre są koła od motoroweru lub motocykla. Nie nadają się koła od roweru ,bo są zbyt słabe, ani koła samochodowe, które stawiają zbyt duży opór.
Amortyzacja. W takiej lekkiej konstrukcji najlepiej sprawują się amortyzatory motocyklowe. Dobrze jeśli posiadają regulację sprężyn, co przydaje się gdy jedna z dwu siedzących w pojeździe osób jest znacznie cięższa (można wtedy ustawić jeden amortyzator na twardszy i pojazd nie będzie przechylał się na jedną stronę). Przy zastosowaniu takiej amortyzacji koła utrzymywane i zabezpieczone są przez wahacze z obijakami. Koła zaś nie są połączone za pomocą osi, gdyż zastosowanie wahaczy czyni je niezależnymi od siebie i dzięki temu pojazd dobrze radzi sobie w nierównym terenie.
Nadwozie. W prawidłowej konstrukcji nadwozia środek siedzenia (patrząc z boku) jest położony nad środkiem kół. Takie umiejscowienie pasażera zapewnia równowagę pojazdu i nie wywiera nacisku na konia. Oparcie powinno być nieznacznie odchylone do tyłu aby na wybojach nie uderzało pasażera po plecach. Ławka siedzenia powinna być umieszczona na takiej wysokości aby osoby na nim siedzące nie musiały podkurczać nóg, tylko trzymały je zgięte w kolanach pod kątem prostym lub lekko rozwartym. Wysokość siedzenia i podnóżka musi być także dostosowana do wielkości konia, ponieważ głowa powożącego musi znajdować się wyżej niż znajduje się zad konia aby woźnica miał zapewnioną odpowiednią do kierowania zaprzęgiem widoczność.
Dyszle. Położenie dyszli powinno zachowywać poziom względem podłoża. Końce dyszli powinny być wyprofilowane do góry i skierowane lekko do środka, z zakończeniem odgiętym na zewnątrz. Takie wyprofilowanie zapobiega wbijaniu się dyszla w konia podczas wykonywania zwrotu, zakrętu. Bardzo przydaje się mechanizm regulacji dyszli. Są to proste zaciski śrubowe, dospawane od dołu na końcach naciętych wzdłuż rurach dyszlowych. W rury dyszlowe wkłada się profilowane końcówki, wykonane z rurki bezszwowej o odpowiednio mniejszym przekroju i zaciska śrubunkiem. Taki patent umożliwia regulację długości dyszli a także szerokości przez nachylenie kabłąków odpowiednio do korpusu konia.
Dyszle muszą być zaopatrzone w przyspawane uchwyty do zapinania niezbędnych w dwukółce elementów uprzęży -kandekla i natylnika.
Orczyk musi być zawsze ruchomy co zapewnia swobodę ruchów konia. Orczyk możne być zamontowany na sworzniu lub podwieszony.
Popularna dwukółka metalowa, w odpowiednim rozmiarze ,jest świetnym pojazdem do powożenia kucem jak i koniem. Świetnie nadaje się też dla osoby, która zaczyna swoją przygodę z powożeniem. Dwukółka o odpowiedniej masie jest także dobrym pojazdem do przyuczania koni do pracy w zaprzęgu.
Cena zakupu takiej bryczki jest znacznie niższa od cen innych modeli bryczek. Praktycznie osoba znająca parametry techniczne, posiadająca spawarkę i odpowiednią ilość sprytu jest w stanie skonstruować taki pojazd. Niestety w ogłoszeniach sprzedaży dwukółek można spotkać wiele bubli, w których środek ciężkości jest źle umiejscowiony lub posiadają inne wady konstrukcyjne i wykonane są z nieodpowiednich materiałów. Przed zakupem dwukółki lub zanim zacznie się samodzielną pracę nad taką konstrukcją, należy się dokładnie zapoznać ze szczegółami prawidłowej konstrukcji takiego pojazdu. Trzeba również pamiętać, że aby właściwie skonstruowana dwukółka utrzymywała właściwą równowagę musi być ona odpowiednio dobrana do wzrostu konia, który będzie do niej zaprzęgany.
Podstawowym warunkiem prawidłowego zrównoważenia dwukółki jest umiejscowienie środka ciężkości dokładnie nad osią kół. Szczegółowo opisuję to w rozdziale Pojazd dwukołowy. Wyjątkiem od tej zasady jest konstrukcja Sulky ( bardzo lekki pojazd, używany do wyścigów kłusaków ). W sulce wyścigowej siedzenie powożącego jest przesunięte do tyłu, za oś kół, co jest równoważone przez wyprostowane w przód i uniesione nogi powożącego.
 | |
| Konstrukcja prawidłowa. Odpowiednio umiejscowiony środek ciężkości. Kuc odpowiednio dobrany wzrostem. |
 | |
| Zła konstrukcja pojazdu A.środek ciężkości przesunięty do tyłu powoduje napór dyszli w górę. | B.środek ciężkości przesunięty w przód powoduje napór dyszli w dół. |
 |
| Pojazd prawidłowej konstrukcji ale źle dobrany kuc C.za wysoki D.za niski. |
 |
| Zła konstrukcja dyszli, stwarzająca możliwość przełożenia nogi przez konia. |
Spotykana często konstrukcja o sztywnym zawieszeniu i sprężynami pod siedzeniem nie jest godna uwagi. Konstrukcję taką można stosować dla małych kucyków ale nie nadaje się ona na przejażdżki po zróżnicowanym terenie. Sprężyny pod siedzeniem nie zapewniają odpowiedniej amortyzacji a raczej powodują wybijanie pasażera w górę na każdym wyboju w drodze.
Dobra profesjonalna dwukółka powinna być stabilna, mieć odpowiednią dla zapewnienia bezpieczeństwa masę i musi być wykonana z odpowiednich ,solidnych materiałów.
Koła. Mocne są koła ze stalowymi szprychami ale równie dobre są koła od motoroweru lub motocykla. Nie nadają się koła od roweru ,bo są zbyt słabe, ani koła samochodowe, które stawiają zbyt duży opór.
Amortyzacja. W takiej lekkiej konstrukcji najlepiej sprawują się amortyzatory motocyklowe. Dobrze jeśli posiadają regulację sprężyn, co przydaje się gdy jedna z dwu siedzących w pojeździe osób jest znacznie cięższa (można wtedy ustawić jeden amortyzator na twardszy i pojazd nie będzie przechylał się na jedną stronę). Przy zastosowaniu takiej amortyzacji koła utrzymywane i zabezpieczone są przez wahacze z obijakami. Koła zaś nie są połączone za pomocą osi, gdyż zastosowanie wahaczy czyni je niezależnymi od siebie i dzięki temu pojazd dobrze radzi sobie w nierównym terenie.
Nadwozie. W prawidłowej konstrukcji nadwozia środek siedzenia (patrząc z boku) jest położony nad środkiem kół. Takie umiejscowienie pasażera zapewnia równowagę pojazdu i nie wywiera nacisku na konia. Oparcie powinno być nieznacznie odchylone do tyłu aby na wybojach nie uderzało pasażera po plecach. Ławka siedzenia powinna być umieszczona na takiej wysokości aby osoby na nim siedzące nie musiały podkurczać nóg, tylko trzymały je zgięte w kolanach pod kątem prostym lub lekko rozwartym. Wysokość siedzenia i podnóżka musi być także dostosowana do wielkości konia, ponieważ głowa powożącego musi znajdować się wyżej niż znajduje się zad konia aby woźnica miał zapewnioną odpowiednią do kierowania zaprzęgiem widoczność.
Dyszle. Położenie dyszli powinno zachowywać poziom względem podłoża. Końce dyszli powinny być wyprofilowane do góry i skierowane lekko do środka, z zakończeniem odgiętym na zewnątrz. Takie wyprofilowanie zapobiega wbijaniu się dyszla w konia podczas wykonywania zwrotu, zakrętu. Bardzo przydaje się mechanizm regulacji dyszli. Są to proste zaciski śrubowe, dospawane od dołu na końcach naciętych wzdłuż rurach dyszlowych. W rury dyszlowe wkłada się profilowane końcówki, wykonane z rurki bezszwowej o odpowiednio mniejszym przekroju i zaciska śrubunkiem. Taki patent umożliwia regulację długości dyszli a także szerokości przez nachylenie kabłąków odpowiednio do korpusu konia.
Dyszle muszą być zaopatrzone w przyspawane uchwyty do zapinania niezbędnych w dwukółce elementów uprzęży -kandekla i natylnika.
Orczyk musi być zawsze ruchomy co zapewnia swobodę ruchów konia. Orczyk możne być zamontowany na sworzniu lub podwieszony.
 |
| Dwukółka dla małego konia (130 -145cm wys.). Projekt i wykonanie Antoni Greiner |
 |
| Zawieszenie niezależne na amortyzatorach, koła utrzymywane na wahaczach. |
 |
| Dwukółka Greiner na trasie przejażdżki. |
środa, 3 kwietnia 2013
Pojazd dwukołowy
Dwukołowy pojazd konny posiada jedną oś, na której umocowane jest nadwozie, najczęściej zawieszone na resorach eliptycznych lub półresorach. Typowy pojazd dwukołowy posiada dwa dyszle. Do dwukółki zaprzęga się jednego konia albo więcej -jeden za drugim (tandem, random, szydło). Wyjątkowe typy pojazdów dwukołowych tj. Curricle (karykiel) oraz Sjees zaprzęga się w parę koni obok siebie, wymaga to jednak specjalnego dyszla i dostosowanych do niego uprzęży.
Powożenie pojazdem dwukołowym jest łatwiejsze i bezpieczniejsze niż czterokołowym ,ponieważ jest to pojazd stabilny i małe jest prawdopodobieństwo wywrócenia go. Zakręty są łatwe do wykonywania gdyż można nim zawracać w miejscu. Opór stawiany przez dwa koła jest mniejszy a wszelkie manewry są łatwiejsze do wykonania dla konia jak i dla powożącego.
Aby koń wraz z powożącym i pasażerami czuli się komfortowo w jednoosiowym pojeździe, niezbędne jest właściwe zrównoważenie pojazdu i dopasowanie konia pod względem wzrostu. Zatem konieczne jest właściwe umiejscowienie środka ciężkości pojazdu względem osi. Idealne położenie środka ciężkości znajduje się dokładnie nad osią kół. Takie zrównoważenie pojazdu nie powoduje nacisku na uprząż w dół, czy w górę i pozwala na tak zwane samoniesienie się pojazdu. Gdy środek ciężkości przesunięty jest do przodu (przed oś), czubki dyszli opadają ku dołowi ,powoduje to obciążenie grzbietu konia. Jeśli zaś środek ciężkości przesunięty jest w tył, za oś pojazdu, dyszle ciągną w górę konia za podbrzusznik co jest bardzo dla niego niewygodne. Elementy uprzęży z powodu niewłaściwego zrównoważenia ulegają osłabieniu i mogą ulec uszkodzeniu ,a nawet pęknąć nagle. W idealnie zrównoważonym pojeździe siedzenie dla powożącego i pasażera znajduje się dokładnie nad osią pojazdu ,a koń jest dopasowany wzrostem tak ,że dopięte do uprzęży dyszle zachowują poziome ustawienie.
Większość pojazdów jednoosiowych posiada stały środek ciężkości np. Sulky, Gig, Cabriolet, Cab. W pojazdach ,w których ładunek może zaburzać równowagę lub gdy koń jest zbyt niski ,czy za wysoki względem pojazdu, wykorzystuje się trzy zastosowania poprawiające zrównoważenie pojazdu :
- Dźwignia równowagi (Lever Balance). Opracowana w 1883r. ,stosowana w pojazdach z wysokim zawieszeniem typu Dog Cart (pojazd ze skrzynią do przewożenia psów lub innych zwierząt). Jest to mechanizm pozwalający na przesuwanie nadwozia do przodu i w tył w celu dostosowania środka ciężkości.
- Siedzenie z mechanizmem umożliwiającym przesuwanie ławki (siedzenia) do przodu lub w tył za pomocą pokrętła znajdującego się pod siedzeniem. Mechanizm opatentowany w 1860r. stosowany w pojazdach typu Rally Cart (pojazdy z siedzeniem dla czterech osób dos-a-dos).
-Utrzymywanie odpowiedniego kąta pojazdu przez pozycjonowanie powożącego i pasażerów. Stosowane w pojazdach posiadających dwie ławki umiejscowione bokiem do kierunku jazdy vis-a-vis lub dos-a-dos. Powożący wsiada pierwszy, a następnie pasażerowie siadają w taki sposób aby nadwozie było właściwie dociążone. Przykładem pojazdu wymagającego takiego sposobu równoważenia jest Governess Cart (Powozik dla kobiety z dziećmi- guwernantki).
Powożenie pojazdem dwukołowym jest łatwiejsze i bezpieczniejsze niż czterokołowym ,ponieważ jest to pojazd stabilny i małe jest prawdopodobieństwo wywrócenia go. Zakręty są łatwe do wykonywania gdyż można nim zawracać w miejscu. Opór stawiany przez dwa koła jest mniejszy a wszelkie manewry są łatwiejsze do wykonania dla konia jak i dla powożącego.
Aby koń wraz z powożącym i pasażerami czuli się komfortowo w jednoosiowym pojeździe, niezbędne jest właściwe zrównoważenie pojazdu i dopasowanie konia pod względem wzrostu. Zatem konieczne jest właściwe umiejscowienie środka ciężkości pojazdu względem osi. Idealne położenie środka ciężkości znajduje się dokładnie nad osią kół. Takie zrównoważenie pojazdu nie powoduje nacisku na uprząż w dół, czy w górę i pozwala na tak zwane samoniesienie się pojazdu. Gdy środek ciężkości przesunięty jest do przodu (przed oś), czubki dyszli opadają ku dołowi ,powoduje to obciążenie grzbietu konia. Jeśli zaś środek ciężkości przesunięty jest w tył, za oś pojazdu, dyszle ciągną w górę konia za podbrzusznik co jest bardzo dla niego niewygodne. Elementy uprzęży z powodu niewłaściwego zrównoważenia ulegają osłabieniu i mogą ulec uszkodzeniu ,a nawet pęknąć nagle. W idealnie zrównoważonym pojeździe siedzenie dla powożącego i pasażera znajduje się dokładnie nad osią pojazdu ,a koń jest dopasowany wzrostem tak ,że dopięte do uprzęży dyszle zachowują poziome ustawienie.
Większość pojazdów jednoosiowych posiada stały środek ciężkości np. Sulky, Gig, Cabriolet, Cab. W pojazdach ,w których ładunek może zaburzać równowagę lub gdy koń jest zbyt niski ,czy za wysoki względem pojazdu, wykorzystuje się trzy zastosowania poprawiające zrównoważenie pojazdu :
- Dźwignia równowagi (Lever Balance). Opracowana w 1883r. ,stosowana w pojazdach z wysokim zawieszeniem typu Dog Cart (pojazd ze skrzynią do przewożenia psów lub innych zwierząt). Jest to mechanizm pozwalający na przesuwanie nadwozia do przodu i w tył w celu dostosowania środka ciężkości.
- Siedzenie z mechanizmem umożliwiającym przesuwanie ławki (siedzenia) do przodu lub w tył za pomocą pokrętła znajdującego się pod siedzeniem. Mechanizm opatentowany w 1860r. stosowany w pojazdach typu Rally Cart (pojazdy z siedzeniem dla czterech osób dos-a-dos).
-Utrzymywanie odpowiedniego kąta pojazdu przez pozycjonowanie powożącego i pasażerów. Stosowane w pojazdach posiadających dwie ławki umiejscowione bokiem do kierunku jazdy vis-a-vis lub dos-a-dos. Powożący wsiada pierwszy, a następnie pasażerowie siadają w taki sposób aby nadwozie było właściwie dociążone. Przykładem pojazdu wymagającego takiego sposobu równoważenia jest Governess Cart (Powozik dla kobiety z dziećmi- guwernantki).
 |
| Dog Cart |
 | ||
| Rally Cart, produkcji Marek Doruch, www.doruch.com.pl |
 |
| Governese Cart, produkcji BUGGY |
 |
| Sjees -tradycyjny pojazd holenderski. |
poniedziałek, 1 kwietnia 2013
Pojazd konny czterokołowy
Podwozie sworzniowe stosowane jest do pojazdów resorowych, zarówno osobowych jak i towarowych. Przednią i tylną część podwozia łączy ze sobą dno nadwozia, a punkt skrętu stanowi stalowy sworzeń. Skręt ułatwiają dwie, nałożone na siebie, stalowe obręcze , z których spodnia przesuwa się po obwodzie wierzchniej obręczy. Mechanizm ten Anglicy nazwali 5th Wheel- piąte koło.
 |
| Mechanizm sworzniowy 1.sworzeń 2.resor 3.oś przednia. |
Podwozie rozworowe. Stosowane w pojazdach nieresorowych rolniczych, furmankach, także w bryczkach kolaskach, półkoszkach ale również w eleganckich pojazdach typu Kocz i Caleche, gdzie nadwozie zawieszone jest na pasach umocowanych do resorów ''C''.
W konstrukcji rozworowej przednia i tylna część podwozia połączone są za pomocą rozwory, która jest zamocowana na sztywno w tylnej osi, a ruchomo na przedniej osi ,tam też leży punkt skrętu.
 | |||
| Konstrukcja rozworowa 1.rozwora 2.oś tylna 3.oś przednia 4.koło 5.piasta 6.dyszel 7.podwieszona orczyca z orczykami. |
W przedniej części podwozia mocuje się dyszel dla pary koni lub dwa dyszelki na jednego konia. Za pomocą dyszla konie powodują skręt pojazdu. Pojazd jest ciągnięty przez konia za pomocą zamocowanego z przodu pojazdu orczyka. Para koni ciągnie pojazd za pomocą orczycy,zwanej także wagą, sztelwagą. Do orczycy podwieszone są dwa orczyki, do których doczepia się pasy pociągowe. Pojazd ,który ciągną cztery konie ''w lejc'' zaopatrzony jest w dodatkową orczycę zaczepioną z przodu dyszla. Pojazd ciągnięty w trzy konie ''w poręcz" musi posiadać orczycę ,na której jednym końcu podwieszony jest orczyk ,a na drugim końcu podwieszona jest mniejsza orczyca z dwoma orczykami.
Nadwozie. Z przodu nadwozia znajduje się podnóżek i tak zwany kozioł, na którym siedzi,z prawej strony powożący. Po prawej stronie kozła znajduje się dźwignia ręcznego hamulca. Część drewniana nadwozia znajdująca się za kozłem zwana jest pudłem. Pudło może mieć dowolny wygląd, zależnie od tego do jakich celów służy pojazd.
 |
| 1.kozioł 2.hamulec ręczny 3.tulejka na bat 4.pudło nadwozia 5. siedzenie dla pasażerów 6.błotnik 7.stopka 8.sworzeń 9.resor eliptyczny 10.piasta 11.0ś przednia 12.oś tylna 13.dyszel 14.orczyca 15.koło 16.składana buda 17.latarnia świecowa. |
W różnych stylach zaprzęgów, oprócz uprzęży także konstrukcja pojazdów jest charakterystyczna dla każdego z nich. Najbardziej rozpowszechnione i popularne w Europie style zaprzęgów wywodzą się z Anglii i Węgier, krajów gdzie kultura powożenia była i do dziś jest kultywowana na wysokim poziomie.
Pojazdy charakterystyczne dla stylu angielskiego mają przeważnie wysokie zawieszenie, które stabilne było na dobrych angielskich drogach oraz duże koła pozwalające na szybsze podróżowanie , stawiające mniejszy opór i łatwiej przetaczające się przez kamienie. Orczyca połączona jest z pojazdem na sztywno co ma zapewniać precyzję w prowadzeniu pojazdu. Wysoko umieszczony kozioł (zawsze wyżej od siedzeń pasażerów) gwarantuje dobrą widoczność potrzebną do precyzyjnego kierowania zaprzęgiem w miejskiej zabudowie. Nadwozie malowane na ciemne kolory ( czarny, granat, butelkowa zieleń),pokrywane fornirem. Podwozie jest malowane na kolor jasny (żółty, czerwony) albo czarny, zdobione cienkimi żyłkami w jasnym kolorze. Pojazdy przeznaczone do podróżowania także po zmroku ,wyposażone w latarnie-lampy,nazywane były pojazdami "czarnymi". Pojazdy bez lamp to pojazdy "białe". Kolor uprzęży chomątowej oraz ubiór powożącego (zależny od tego czy powożący jest właścicielem pojazdu czy sługą) wymaga także odpowiedniego dostosowania do pojazdu. Najbardziej charakterystyczne pojazdy o konstrukcji typowej dla stylu angielskiego to: Phaeton (faeton), Break (brek).
Pojazdy wywodzące się ze stylu węgierskiego używane były tam, gdzie jakość dróg była zła a odległości do pokonania duże. Rozpowszechnione były szeroko w środkowej Europie (dawny obszar monarchii austro-węgierskiej). Są to wozy i bryczki takie jak kolaska, półkoszka a także pojazdy sportowe i wyjazdowe. Kozioł w takich pojazdach znajduje się na tej samej wysokości co siedzenia pasażerów. Konstrukcja pojazdu lekka,zbudowana głównie z jesionowego drewna. Nadwozie drewniane często z elementami z plecionej wikliny. Części metalowe malowane na czarno a elementy drewniane zachowane w naturalnym kolorze drewna. Orczyca jest ruchoma albo luźno podwieszana tak aby jej końce poruszały się w pionie i w poziomie, pozwala to na większą swobodę ruchów koni. Konie zaprzęgane w uprzężach szorowych w parę lub w piątkę ( dwa przy dyszlu,trzy w poręcz na przedzie).
Pojazdy ze względu na rodzaj użytkowania dzieli się na :
- sportowe ( Break, Phaeton )
- towarzyskie (Wagonette, Szaraban Break )
- spacerowe ( Kocz, Duc, Parkowiec )
- reprezantacyjne ( Karety )
- wyjazdowe (Landolet, Victoria, Mylord, Wolant )
- podróżne ( Furgon, Omnibus, Dyliżans, Dormeza )
Marathon jest pojazdem sportowym, skonstruowanym w drugiej połowie 20-go stulecia, przystosowanym do pokonywania w szybkim tempie terenowej trasy z przeszkodami stałymi.
Konstrukcja o niskim zawieszeniu jest w całości wykonana z metalu. Osie ustawione blisko siebie zapewniają mały promień skrętu. Przednie koła często większej średnicy niż tylne. Za kozłem znajduje się podest z uchwytami dla pomocnika- luzaka, który w pozycji stojącej wychyla się mocno do wewnątrz na ostrych zakrętach w celu poprawienia równowagi pojazdu. Maratonki wyposażone są zazwyczaj w nożne hamulce tarczowe na obu osiach oraz inne techniczne detale ułatwiające pokonywanie przeszkód tj. "hamulec na kranc" i spowalniacz skrętu dzięki którym bryczka może przejść, między elementami przeszkody, na wprost podczas gdy koń skręca już dyszlem.
W większości pojazdów o konstrukcji sworzniowej pudło nadwozia ,w swojej budowie posiada podkrój, który umożliwia przedniemu kołu swobodnie przemieszczać się pod podwoziem podczas skrętu. Pojazdy proste w budowie , o kołach wysokich w stosunku do zawieszenia, nie posiadające podkroju w nadwoziu, wymagają szczególnej ostrożności podczas manewrowania ponieważ podczas wykonywania ostrych zakrętów koło zaczepiając o pudło może wywrócić pojazd albo złamać dyszel.
 | ||
| Spider Phaeton |
 | |||
| Break |
 | |
| Omnibus |
 | ||
| Victoria |
| Pojazdy produkcji Marek Doruch, Niemcza, | www.doruch.com.pl | ||
 | |
| Bryczka półkoszka |
 |
| Caleche, Muzeum powozów Chateau -Voux -le- Vicomte, Francja. |
 | |
| Marathon |
czwartek, 28 marca 2013
Narowy u koni zaprzęgowych
Narowienie się koni w zaprzęgu ,to wadliwe zachowanie będące następstwem błędów popełnianych przy zaprzęganiu i powożeniu. Konie płochliwe lub posiadające narowy takie jak kopanie czy łechliwość (gwałtowne reakcje na dotyk) należy wykluczyć z użytkowania zaprzęgowego ponieważ mogą stwarzać zbyt wiele kłopotów.
Koń nie chce ciągnąć. Jeśli koń zaczynający dopiero naukę ciągnięcia nie chce tego robić, wskazuje to na niedostateczne wyszkolenie i niezrozumienie poleceń. Jeżeli koń obeznany już z pracą w zaprzęgu, wykazuje opór lub wcale nie chce ciągnąć, wskazywać to może na złe dopasowanie kiełzna albo uprzęży, co powodować może ból i ograniczać ruch konia. Należy również brać pod uwagę dolegliwości zdrowotne. W żadnym razie nie wolno zmuszać konia do ciągnięcia używając bata! Uciekając przed batem koń może stanąć dęba lub cofać się ,próbując uwolnić się z uprzęży ,a jeśli nawet ruszy do przodu -jego dyskomfort będzie się potęgował i narowienie będzie się nasilać. Do takich zachowań nie wolno dopuścić. Zawsze należy najpierw zorientować się z jakiego powodu koń zareagował oporem, sprawdzić uprząż, nogi konia- czy w kopycie nie utkwił kamyk, czy koń oddycha normalnie...po czym spokojnie próbować konia nakłonić do ruchu naprzód. Pomocnik powinien iść przy pysku konia i nagradzać go za choćby najmniejszy krok do przodu.
Ruszanie z wyskoku. Koń ruszający z wyskoku przejawia chęć do ruchu naprzód, jednak jest to również przejaw niedostatecznego wyszkolenia w ciągnięciu. Ważną rzeczą jest aby koń na początku nauki ciągnięcia, poprzez odpowiednie ćwiczenia, nauczony został "wkładania się w uprząż" to znaczy ruszania z opuszczeniem głowy i przeniesieniem ciężaru ciała na przód a następnie wykorzystania siły mięśni. Ruszanie z wyskoku prowadzi do nadwyrężania ścięgien u konia a także jest często przyczyną zerwania części uprzęży a nawet uszkodzenia orczycy.
Caplowanie. Niektóre konie stojąc w miejscu przebierają nogami. Najczęściej wynika to z chęci konia do ruchu i jest wyrazem zniecierpliwienia. Należy takiego konia uspokajać głosem.
Jeśli koń mimo pomocy popędzających nie chce ruszyć tylko drepcze w miejscu, prawdopodobnie nie może z jakiegoś powodu podjąć uciągu.
Odsuwanie się od dyszla nazywane boczeniem się, to zapieranie się przednimi nogami i pchanie zadem na zewnątrz. Zachowanie takie wywołane jest przez niewłaściwe, gwałtowne wstrzymywanie koni przez powożącego a także zbyt długie naszelniki i nieprawidłowo wyregulowane krzyżaki. Narów ten powoduje nadwyrężanie koni i może spowodować szkody na ich zdrowiu.
Cofanie się. Koń ,który z jakiegoś powodu nie chce iść w pożądanym kierunku ,może reagować cofając się. Zdarza się ,że koń cofa kiedy powożący nie pozwala mu na ruch naprzód a koń się niecierpliwi. Takie zachowanie może być bardzo kłopotliwe gdy koń ciągnie bryczkę nie posiadającą hamulca; na przykład koń nie chce stać spokojnie na skrzyżowaniu, jego cofanie się z bryczką może mieć nieprzyjemne skutki.
Konie z narowem cofania można oduczyć stosując sztuczkę psychologiczną w następujący sposób: w okolicznościach umożliwiających bryczce swobodne cofanie, w momencie kiedy koń wbrew woli powożącego zaczyna sam cofać, zmusza się go do jeszcze dalszego i męczącego zarazem cofania. Takie lekcje zniechęcą konia do cofania, bo będzie wolał stać niż pchać bryczkę w tył.
Ponoszenie. Gdy koń lub konie wymkną się z pod kontroli powożącego i poruszają się szybkim tempem-galopem, nie reagując na pomoce wstrzymujące stanowią poważne zagrożenie dla otoczenia, osób znajdujących się na bryczce i dla samych siebie. W takiej sytuacji, gdy zaprzęg znajduje się na otwartej przestrzeni należy starać się sprowadzić tor jazdy na duży okrąg i stopniowo go zacieśniać. Kiedy nie ma takiej możliwości ,bo koń poniósł na drodze, trzeba sytuację opanować na prostej. W obu sytuacjach nie jest to zadanie łatwe. Nie należy stale ciągnąć za lejce, bo istnieje ryzyko pęknięcia lejca! W celu spowolnienia koni lejce trzeba naprzemiennie napinać i lekko oddawać, przy czym napinać w chwili kiedy koń opada na nogi ,a oddawać przy wyskoku.
Klejenie się. Jest to dążenie do przebywania z innym koniem lub stajnią która jest domem konia. Przejawiać się to może w niechęci do opuszczania końskich towarzyszy i wyjeżdżania poza znane koniowi bezpieczne okolice domu, także w spieszeniu się w drodze powrotnej do domu a nawet w ponoszeniu. Jest to związane z silnym instynktem stadnym.Takiemu zachowaniu zapobiega się poprzez odpowiednio wczesne "obłaskawianie" młodych koni a także budowanie autorytetu trenera w zgodzie z prawami psycho-pedagogicznymi i naturalnym zachowaniem koni. Konia niedoświadczonego ,bojącego się wyjeżdżać poza znane mu otoczenie można ośmielać zaprzęgając w parze z doświadczonym ,jednak gdy koń ma chodzić również w pojedynkę trzeba szkolić go indywidualnie.
Inne złe nawyki koni zaprzęgowych nie wynikające z błędów w powożeniu można eliminować przez zastosowanie odpowiednich patentów.
Schylanie się. Uciążliwym nawykiem konia w zaprzęgu jest schylanie głowy w poszukiwaniu trawy. Koń po zatrzymaniu zaprzęgu napiera na lejce próbując sięgnąć do pożywienia. Prowokuje to powożącego do siłowania się z koniem, a zezwolenie na pasienie się w zaprzęgu stważa ryzyko nadepnięcia na lejce i pogłębia narów. Takim pazernym koniom należy zapinać czek. Zapina się go na tyle luźno aby koń mógł opuścić pysk do poziomu swojej piersi.
Łapanie lejca ogonem. W bryczkach lub saniach gdzie kozioł znajduje się nisko w stosunku do grzbietu konia często zdarza się łapanie lejca ogonem. Koń machając ogonem zagarnia lejc i przyciska go mocno do zadu ,co bardzo utrudnia kierowanie zaprzęgiem. Aby tego uniknąć wszywa się obok siebie dwa pierścienie do leżącego na zadzie konia poprzecznego pasa podtrzymującego natylnik i przewleka przez nie lejce.
Przekładanie nogi. Nazywane zacaplowaniem następuje gdy koń przełoży nogę przez pasy pociągowe. Może to być skutkiem źle wyregulowanej uprzęży albo brykania zadem. Aby temu zapobiec stosuje się pas podtrzymujący pasy pociągowe. Pas powinien leżeć mniej więcej na biodrach konia a na jego końcach powinny znajdować się pętle podtrzymujące pasy pociągowe, przy tym powinien być on na tyle długi aby pasy nie wywierały na niego nacisku ale nie powinien zwisać zbyt luźno. Taki pas spełnia rolę podtrzymującą a także utrudnia koniowi wierzganie.
Obgryzanie lejców. Koń stojący na dłuższym postoju może łapać i żuć lejce ale częściej konie w parze obgryzają sobie lejce krzyżakowe. Najlepszym rozwiązaniem jest zapięcie do kiełzna mocnego łańcuszka około 50cm długości a dopiero do niego zapięcie lejca.
Obgryzanie dyszla.Obgryzanie drewna bardzo trudno wykorzenić. Aby zapobiec obgryzaniu dyszla trzeba go uzbroić w metalowe okucie.
Gryzienie się koni. Koniom, które przejawiają skłonność do kąsania towarzysza, trzeba to uniemożliwić wpinając między konie drążek długości około 50cm. Znajdujące się na obu końcach drążka sprzączki wpina się do wewnętrznych pierścieni wędzidłowych obu koni.
Koń nie chce ciągnąć. Jeśli koń zaczynający dopiero naukę ciągnięcia nie chce tego robić, wskazuje to na niedostateczne wyszkolenie i niezrozumienie poleceń. Jeżeli koń obeznany już z pracą w zaprzęgu, wykazuje opór lub wcale nie chce ciągnąć, wskazywać to może na złe dopasowanie kiełzna albo uprzęży, co powodować może ból i ograniczać ruch konia. Należy również brać pod uwagę dolegliwości zdrowotne. W żadnym razie nie wolno zmuszać konia do ciągnięcia używając bata! Uciekając przed batem koń może stanąć dęba lub cofać się ,próbując uwolnić się z uprzęży ,a jeśli nawet ruszy do przodu -jego dyskomfort będzie się potęgował i narowienie będzie się nasilać. Do takich zachowań nie wolno dopuścić. Zawsze należy najpierw zorientować się z jakiego powodu koń zareagował oporem, sprawdzić uprząż, nogi konia- czy w kopycie nie utkwił kamyk, czy koń oddycha normalnie...po czym spokojnie próbować konia nakłonić do ruchu naprzód. Pomocnik powinien iść przy pysku konia i nagradzać go za choćby najmniejszy krok do przodu.
Ruszanie z wyskoku. Koń ruszający z wyskoku przejawia chęć do ruchu naprzód, jednak jest to również przejaw niedostatecznego wyszkolenia w ciągnięciu. Ważną rzeczą jest aby koń na początku nauki ciągnięcia, poprzez odpowiednie ćwiczenia, nauczony został "wkładania się w uprząż" to znaczy ruszania z opuszczeniem głowy i przeniesieniem ciężaru ciała na przód a następnie wykorzystania siły mięśni. Ruszanie z wyskoku prowadzi do nadwyrężania ścięgien u konia a także jest często przyczyną zerwania części uprzęży a nawet uszkodzenia orczycy.
Caplowanie. Niektóre konie stojąc w miejscu przebierają nogami. Najczęściej wynika to z chęci konia do ruchu i jest wyrazem zniecierpliwienia. Należy takiego konia uspokajać głosem.
Jeśli koń mimo pomocy popędzających nie chce ruszyć tylko drepcze w miejscu, prawdopodobnie nie może z jakiegoś powodu podjąć uciągu.
Odsuwanie się od dyszla nazywane boczeniem się, to zapieranie się przednimi nogami i pchanie zadem na zewnątrz. Zachowanie takie wywołane jest przez niewłaściwe, gwałtowne wstrzymywanie koni przez powożącego a także zbyt długie naszelniki i nieprawidłowo wyregulowane krzyżaki. Narów ten powoduje nadwyrężanie koni i może spowodować szkody na ich zdrowiu.
Cofanie się. Koń ,który z jakiegoś powodu nie chce iść w pożądanym kierunku ,może reagować cofając się. Zdarza się ,że koń cofa kiedy powożący nie pozwala mu na ruch naprzód a koń się niecierpliwi. Takie zachowanie może być bardzo kłopotliwe gdy koń ciągnie bryczkę nie posiadającą hamulca; na przykład koń nie chce stać spokojnie na skrzyżowaniu, jego cofanie się z bryczką może mieć nieprzyjemne skutki.
Konie z narowem cofania można oduczyć stosując sztuczkę psychologiczną w następujący sposób: w okolicznościach umożliwiających bryczce swobodne cofanie, w momencie kiedy koń wbrew woli powożącego zaczyna sam cofać, zmusza się go do jeszcze dalszego i męczącego zarazem cofania. Takie lekcje zniechęcą konia do cofania, bo będzie wolał stać niż pchać bryczkę w tył.
Ponoszenie. Gdy koń lub konie wymkną się z pod kontroli powożącego i poruszają się szybkim tempem-galopem, nie reagując na pomoce wstrzymujące stanowią poważne zagrożenie dla otoczenia, osób znajdujących się na bryczce i dla samych siebie. W takiej sytuacji, gdy zaprzęg znajduje się na otwartej przestrzeni należy starać się sprowadzić tor jazdy na duży okrąg i stopniowo go zacieśniać. Kiedy nie ma takiej możliwości ,bo koń poniósł na drodze, trzeba sytuację opanować na prostej. W obu sytuacjach nie jest to zadanie łatwe. Nie należy stale ciągnąć za lejce, bo istnieje ryzyko pęknięcia lejca! W celu spowolnienia koni lejce trzeba naprzemiennie napinać i lekko oddawać, przy czym napinać w chwili kiedy koń opada na nogi ,a oddawać przy wyskoku.
Klejenie się. Jest to dążenie do przebywania z innym koniem lub stajnią która jest domem konia. Przejawiać się to może w niechęci do opuszczania końskich towarzyszy i wyjeżdżania poza znane koniowi bezpieczne okolice domu, także w spieszeniu się w drodze powrotnej do domu a nawet w ponoszeniu. Jest to związane z silnym instynktem stadnym.Takiemu zachowaniu zapobiega się poprzez odpowiednio wczesne "obłaskawianie" młodych koni a także budowanie autorytetu trenera w zgodzie z prawami psycho-pedagogicznymi i naturalnym zachowaniem koni. Konia niedoświadczonego ,bojącego się wyjeżdżać poza znane mu otoczenie można ośmielać zaprzęgając w parze z doświadczonym ,jednak gdy koń ma chodzić również w pojedynkę trzeba szkolić go indywidualnie.
Inne złe nawyki koni zaprzęgowych nie wynikające z błędów w powożeniu można eliminować przez zastosowanie odpowiednich patentów.
Schylanie się. Uciążliwym nawykiem konia w zaprzęgu jest schylanie głowy w poszukiwaniu trawy. Koń po zatrzymaniu zaprzęgu napiera na lejce próbując sięgnąć do pożywienia. Prowokuje to powożącego do siłowania się z koniem, a zezwolenie na pasienie się w zaprzęgu stważa ryzyko nadepnięcia na lejce i pogłębia narów. Takim pazernym koniom należy zapinać czek. Zapina się go na tyle luźno aby koń mógł opuścić pysk do poziomu swojej piersi.
Łapanie lejca ogonem. W bryczkach lub saniach gdzie kozioł znajduje się nisko w stosunku do grzbietu konia często zdarza się łapanie lejca ogonem. Koń machając ogonem zagarnia lejc i przyciska go mocno do zadu ,co bardzo utrudnia kierowanie zaprzęgiem. Aby tego uniknąć wszywa się obok siebie dwa pierścienie do leżącego na zadzie konia poprzecznego pasa podtrzymującego natylnik i przewleka przez nie lejce.
Przekładanie nogi. Nazywane zacaplowaniem następuje gdy koń przełoży nogę przez pasy pociągowe. Może to być skutkiem źle wyregulowanej uprzęży albo brykania zadem. Aby temu zapobiec stosuje się pas podtrzymujący pasy pociągowe. Pas powinien leżeć mniej więcej na biodrach konia a na jego końcach powinny znajdować się pętle podtrzymujące pasy pociągowe, przy tym powinien być on na tyle długi aby pasy nie wywierały na niego nacisku ale nie powinien zwisać zbyt luźno. Taki pas spełnia rolę podtrzymującą a także utrudnia koniowi wierzganie.
Obgryzanie lejców. Koń stojący na dłuższym postoju może łapać i żuć lejce ale częściej konie w parze obgryzają sobie lejce krzyżakowe. Najlepszym rozwiązaniem jest zapięcie do kiełzna mocnego łańcuszka około 50cm długości a dopiero do niego zapięcie lejca.
Obgryzanie dyszla.Obgryzanie drewna bardzo trudno wykorzenić. Aby zapobiec obgryzaniu dyszla trzeba go uzbroić w metalowe okucie.
Gryzienie się koni. Koniom, które przejawiają skłonność do kąsania towarzysza, trzeba to uniemożliwić wpinając między konie drążek długości około 50cm. Znajdujące się na obu końcach drążka sprzączki wpina się do wewnętrznych pierścieni wędzidłowych obu koni.
sobota, 23 marca 2013
Dobór koni do pary zaprzęgowej
Dobre dopasowanie koni w parze oprócz efektu wizualnego, jest warunkiem osiągnięcia efektywnej i harmonijnej pracy zaprzęgu.
Konie w parze powinny przedstawiać ten sam typ, posiadać mniej więcej taki sam wzrost i masę ciała. Ważne jest aby miały taką samą długość i częstotliwość kroku oraz podobny temperament. Nie spotyka się jednak dwóch identycznych osobników i mówi się nawet, że ''co koń to charakter" ,zatem drobne różnice temperamentu zawsze są dostrzegalne. Dzięki odpowiedniej regulacji krzyżaków oraz przez zastosowanie okularów zaprzęgowych (patrz: Układ lejców w zaprzęgach o różnej liczbie koni i Okulary zaprzęgowe...) powożący może odpowiednio pobudzać konia wolniejszego. Należy mieć na uwadze również to ,że ewentualna ospałość jednego konia może wskazywać na jego spadek kondycji lub problem zdrowotny.
Dobór pod względem maści nie ma wpływu na prawidłową pracę zaprzęgu, jednak gdy konie są jednakowo umaszczone poprawia to znacznie efekt wizualny. Według zwyczaju wywodzącego się z angielskiej tradycji powożenia, konie w zaprzęgach parokonnych i wielokonnych powinny być jednakowo umaszczone, a jedynie koń siwy może być zaprzęgany z końmi innej maści. Konie siwe już w starożytności były szczególnie cenione i zarezerwowane dla wysoko urodzonych ,stąd taki przywilej siwej maści w zaprzęgu.
Nigdy nie zaprzęga się do pary dwóch młodych, świeżych koni. Obydwa konie powinny znać już pracę w zaprzęgu lub jeden z nich powinien być koniem doświadczonym ,tak zwanym pewniakiem. Konia doświadczonego zaprzęga się od strony ulicy czyli w Polsce po lewej stronie dyszla. Jeśli para zaprzęgowa ma wykonywać prace rolne ,to ze względu na specyfikę niektórych maszyn rolniczych, konia doświadczonego i jednocześnie silniejszego zaprzęga się po prawej stronie dyszla. Do zaprzęgów czwórkowych i większych ''w lejc'' czyli para za parą, nigdy nie zaprzęga się koni niedoświadczonych tylko takie ,które sprawdziły się już w zaprzęgu parokonnym.
Powożenie parą koni jest pod wieloma względami łatwiejsze od powożenia jednym koniem zaprzężonym w czterokołowy pojazd. Para koni przy dyszlu zajmuje przeważnie tyle samo miejsca na szerokość ile wynosi rozstaw kół w bryczce, dlatego podczas manewrowania zaprzęgiem między stałymi przeszkodami, ryzyko zawadzenia kołem powozu jest mniejsze. Tam gdzie zmieści się para koni ,bryczka też się zmieści. Dwa konie rzadko boją się tej samej rzeczy więc gdy jeden odskoczy lub będzie się "boczył" ,drugi koń będzie go przytrzymywał gdyż dwa konie spięte krzyżakami i naszelnikami nie mogą jednocześnie odskoczyć lub zmienić kierunek w tak nagły sposób jak pojedynczy koń w zaprzęgu singlowym.
Gdy para będzie źle dobrana ,występować będą rozmaite trudności w pracy zaprzęgu. Konie nie będą jednakowo podejmowały należnego wysiłku co będzie powodować ich narowienie.
Konie w parze powinny przedstawiać ten sam typ, posiadać mniej więcej taki sam wzrost i masę ciała. Ważne jest aby miały taką samą długość i częstotliwość kroku oraz podobny temperament. Nie spotyka się jednak dwóch identycznych osobników i mówi się nawet, że ''co koń to charakter" ,zatem drobne różnice temperamentu zawsze są dostrzegalne. Dzięki odpowiedniej regulacji krzyżaków oraz przez zastosowanie okularów zaprzęgowych (patrz: Układ lejców w zaprzęgach o różnej liczbie koni i Okulary zaprzęgowe...) powożący może odpowiednio pobudzać konia wolniejszego. Należy mieć na uwadze również to ,że ewentualna ospałość jednego konia może wskazywać na jego spadek kondycji lub problem zdrowotny.
Dobór pod względem maści nie ma wpływu na prawidłową pracę zaprzęgu, jednak gdy konie są jednakowo umaszczone poprawia to znacznie efekt wizualny. Według zwyczaju wywodzącego się z angielskiej tradycji powożenia, konie w zaprzęgach parokonnych i wielokonnych powinny być jednakowo umaszczone, a jedynie koń siwy może być zaprzęgany z końmi innej maści. Konie siwe już w starożytności były szczególnie cenione i zarezerwowane dla wysoko urodzonych ,stąd taki przywilej siwej maści w zaprzęgu.
Nigdy nie zaprzęga się do pary dwóch młodych, świeżych koni. Obydwa konie powinny znać już pracę w zaprzęgu lub jeden z nich powinien być koniem doświadczonym ,tak zwanym pewniakiem. Konia doświadczonego zaprzęga się od strony ulicy czyli w Polsce po lewej stronie dyszla. Jeśli para zaprzęgowa ma wykonywać prace rolne ,to ze względu na specyfikę niektórych maszyn rolniczych, konia doświadczonego i jednocześnie silniejszego zaprzęga się po prawej stronie dyszla. Do zaprzęgów czwórkowych i większych ''w lejc'' czyli para za parą, nigdy nie zaprzęga się koni niedoświadczonych tylko takie ,które sprawdziły się już w zaprzęgu parokonnym.
Powożenie parą koni jest pod wieloma względami łatwiejsze od powożenia jednym koniem zaprzężonym w czterokołowy pojazd. Para koni przy dyszlu zajmuje przeważnie tyle samo miejsca na szerokość ile wynosi rozstaw kół w bryczce, dlatego podczas manewrowania zaprzęgiem między stałymi przeszkodami, ryzyko zawadzenia kołem powozu jest mniejsze. Tam gdzie zmieści się para koni ,bryczka też się zmieści. Dwa konie rzadko boją się tej samej rzeczy więc gdy jeden odskoczy lub będzie się "boczył" ,drugi koń będzie go przytrzymywał gdyż dwa konie spięte krzyżakami i naszelnikami nie mogą jednocześnie odskoczyć lub zmienić kierunek w tak nagły sposób jak pojedynczy koń w zaprzęgu singlowym.
Gdy para będzie źle dobrana ,występować będą rozmaite trudności w pracy zaprzęgu. Konie nie będą jednakowo podejmowały należnego wysiłku co będzie powodować ich narowienie.
Subskrybuj:
Posty (Atom)